Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2025

Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve sigortasız çalışma konusu, hem işçilerin hakları hem de işverenlerin yasal yükümlülükleri açısından kritik bir öneme sahip. Her yıl milyonlarca insan kayıtlı olarak çalışırken, bazı işverenler hâlâ işçi sigortası yapmama yolunu seçiyor. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) ve devletin bu konudaki denetimleri ve uyguladığı cezalar giderek sertleşiyor. 2025 yılı itibarıyla sigortasız işçi çalıştırmanın idari, mali ve hukuki sonuçları daha da ağırlaşmış durumda.

Sigortasız işçi çalıştırmak, kısa vadede işveren için bazı maliyetlerden kaçış gibi görünse de, yakalandığında karşılaşılan yüksek para cezaları, geçmişe dönük prim borçları ve mahkemelik olma riski, bunun çok daha pahalıya mal olmasına neden oluyor.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Nedir?

Sigortasız çalıştırma, işverenin işçiyi SGK sistemine kayıt ettirmemesi, yani emeklilik, sağlık, iş kazası ve diğer sosyal haklardan yoksun şekilde istihdam etmesidir. İş Kanunu’na göre, Türkiye’de bir işyerinde çalışan her kişi için işverenin sigorta bildirimi yapması ve ilgili primleri ödemesi zorunludur. Aksi takdirde işçi için sigorta başlangıcı yapılmamış sayılır ve işveren ağır yaptırımlarla karşılaşır.

2025’te Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezaları

2025 yılında sigortasız işçi çalıştırmak hem idari para cezası hem de geçmişe dönük prim borcu ve faiziyle büyük bir yük haline gelmiştir. Cezalar doğrudan asgari ücret tutarı üzerinden ve çalıştırılan işçi sayısı ile süresine bağlı olarak hesaplanır.

• Cezaların miktarı asgari ücretin yıllık artışına paralel olarak yükselir.
• Her bir işçi ve her ay için ayrı ceza kesilir.
• Tespit mahkeme-karar veya denetimle olursa ceza 2 katı uygulanır.
• Aynı işyerinde bir yıl içinde tekrar edilirse 5 katı ceza gündeme gelir.

Sigortasız İşçi Tespiti ve Denetim Yöntemleri

Sigortasız işçi çalıştırma genellikle üç şekilde tespit edilir:

• SGK denetmenlerinin teftişleri: Yıllık veya şikâyet üzerine yapılan incelemelerle işyerindeki tüm çalışanların bilgileri teker teker kontrol edilir.
• İşçi şikâyeti: Çalışan, e-Devlet veya SGK şikâyet hattından durumu bildirerek denetim talep edebilir.
• Mahkeme kararıyla: İşçilik alacak davası veya başka bir hukukî süreçte sigortasızlığı ispat eden deliller ortaya konursa, mahkeme tespit tutanağı ile cezayı uygular.

Önemli Notlar

• Sigortasız çalışma yalnızca para cezası doğurmaz, aynı zamanda iş kazası, meslek hastalığı, sağlık hizmetleri ve emeklilik hakkı açısından işçiyi mağdur eder.
• Tespit edilen dönemde işçinin geriye dönük SGK primleri ve bu primlerin gecikme faizleri için de işveren borçlandırılır.
• Sigortasız işçi çalıştırma tekrar edilirse, cezalar beşe katlanır.

Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Sonuçları ve Ek Yaptırımlar

Cezalar yalnızca idari para cezasıyla sınırlı değildir, başka yaptırımlar da uygulanır:

• Geriye dönük prim ve gecikme zammı: Tespit edilen tüm eksik ödemeler, işveren tarafından faiziyle SGK’ya yatırılır.
• Teşvik ve destekten mahrumiyet: Sigortasız işçi çalıştıran işyeri, devletin genç istihdamı, kadın veya engelli çalışan teşviklerinden ve bazı KDV/SGK indirimlerinden mahrum kalır.
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı: Sigortasız çalışan işçi iş kazası veya meslek hastalığı geçirirse, tüm tedavi, tazminat ve sürekli maaş yükümlülüğü doğrudan işverene çıkarılır.
• Ceza davası ve hapis riski: Bazı durumlarda iş kazası ya da ağır ihmal ispatlanırsa ceza davası ve hapis cezası gündeme gelebilir.

Sigortasız İşçi Hangi Haklara Sahip?

Bir çalışanın sigortasız çalıştırılması durumunda;

• İşçi, SGK’ya şikâyet hakkına sahip olur.
• Geriye dönük sigorta girişinin yapılmasını talep edebilir.
• Sigortasız çalıştırılan dönem için tüm primler işveren tarafından yatırılır; işçinin emeklilik ve sağlık hakları korunmuş olur.
• İşçi dilerse İş Mahkemesi’ne başvurarak kıdem ve ihbar tazminatı dahil tüm haklarını arayabilir.
• İş sözleşmesini haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatı alma hakkı doğar.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası Nasıl Hesaplanır?

Cezanın hesaplanmasında temel alınan unsurlar şunlardır:

• Asgari ücret: Ceza, asgari ücretin belirli katları olarak hesaplanır.
• Çalıştırma süresi: Kaç ay boyunca sigortasız çalıştığına göre çarpılır.
• İşçi sayısı: Her bir sigortasız işçi için ayrı ceza uygulanır.
• Tespite ilişkin detay: Denetimle veya mahkemeyle tespit edilmişse ceza iki katına, tekrar ederse beş katına çıkar.

Örnek Hesaplama (2025):

• 2 işçiyi 6 ay sigortasız çalıştırmak:
• 2 işçi x 6 ay x 26.005,50 TL = 312.066 TL idari para cezası.

Cezadan Nasıl Korunulur? İşverenler İçin Öneriler

• Her işçi için en geç işe başlamadan bir gün önce sigorta bildirgesi yapmak.
• Aylık prim hizmet belgelerini eksiksiz ve doğru şekilde SGK’ya iletmek.
• Yeni başlayan veya ayrılan işçilerin tüm hareketlerini anlık olarak sisteme girmek.
• Şirket içi personel kayıtlarının güncel tutulması, SGK duyurularının takip edilmesi.
• Denetim ve teftişlerde eksiksiz evrak sunulması.
• İlgisiz sözleşmelerle kayıt dışı istihdamdan sakınmak.

Sigortasız İşçi Olarak Çalışırsam Ne Olur?

• Sigortasız çalışan bir işçi için:
• Hastalık halinde ücretsiz tedavi hakkı olmaz.
• Emeklilik süresi işlemez, primler ödenmemiş sayılır.
• İş kazası ya da ölüm halinde, ailesi SGK’dan destek hakkı kazanamaz.
• İşçinin haklarını araması için önce SGK’ya, sonra İş Mahkemesi’ne başvurma hakkı vardır.
• Tespit sonrası sigorta geçmişe dönük olarak başlatılır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Cezayı düşürmek mümkün mü?

Cezalarda kuralen indirim uygulanmaz. Tahakkuk sonrası kısa süreli ödemede bazı gecikme faizlerinde indirim olabilir, ancak temel ceza miktarı sabittir.

2. Sigorta eksik ödenirse ne olur?

Eksik yatırılan her gün için de ceza ve gecikme zammı uygulanır.

3. Tespiti kimler yapar?

SGK denetmenleri, iş müfettişleri, işçi şikâyeti sonrası veya mahkeme kararları ile yapılır.

4. Kaç yıl geriye dönük tespit yapılabilir?

SGK, sigortasız çalıştırmayı 5 yıl geriye kadar tespit edip işlem yapabilir.

5. Aynı işçiyi her yıl için ayrı ceza ödenir mi?

Evet, her yıl ve her işçi için ayrı ayrı ceza söz konusudur.